Vroeger zat ik met knikkende knieën voor elke geschiedenistoets. Nu schrijf ik dit en kijk ik er relatief nuchter en zelfs enigszins blij op terug, en dat zegt eigenlijk alles over hoeveel er is veranderd. Faalangst overwinnen is geen kwestie van een schakelaar omzetten, het is iets wat je stap voor stap leert. En ik merk dat de dingen die ik toen leerde, me nog steeds helpen.
Op de middelbare school kreeg ik een keer een faalangsttraining aangeboden. Die hielp een beetje, tot de leraar er na een paar lessen alweer mee stopte. Ik probeerde het daarna zelf uit te vogelen. Tijdens mijn revalidatie voor Pfeiffer kwam ik per toeval bij een psychologe terecht die me een paar simpele, maar ontzettend waardevolle tips gaf. Die tips gebruik ik nog steeds.
Wat is faalangst?
Faalangst is de angst om te falen, simpel gezegd. Je bent al vóór een examen, tentamen of toets ervan overtuigd dat het misgaat. Het vervelende: die angst zorgt er juist voor dat je slechter presteert, waardoor je in een vicieuze cirkel belandt. Je bent continu bezig met de vraag of je aan je eigen verwachtingen (of die van iemand anders) kunt voldoen, in plaats van met de toets zelf.
Er is trouwens ook een omgekeerde variant: mensen die juist goed presteren dankzij die angst. Ook dan blijft het een zware last om mee te dragen.
Wanneer heb je er last van?
Het helpt om eerst helder te krijgen wanneer faalangst bij jou opspeelt. Twijfel je of het echt faalangst is? Er bestaan tegenwoordig online tests die een eerste richting geven.
Bij mij zat het vooral bij geschiedenis: ik geloofde nooit in mezelf voor dat vak en haalde er structureel onvoldoendes voor. Ook mijn rijexamen was zo’n moment, al heb ik uiteindelijk, via een faalangstexamen, alsnog na 4 keer mijn rijbewijs gehaald.
Faalangst blijft trouwens niet bij school hangen. Het kan ook zijn dat je het voelt voor dingen die je moet opleveren voor werk of presentaties. Sommige mensen ervaren het ook in de omgang met familie. Waar het ook zit: laat het je niet in de weg staan.
Hoe ga je om met faalangst?
Makkelijker gezegd dan gedaan, dat weet ik als geen ander. In de periode dat ik in het ziekenhuis revalideerde, had ik ook gesprekken met een psycholoog. In het begin ging dat vooral over mijn vermoeidheid, maar op een gegeven moment kwam mijn faalangst ter sprake. Dat gesprek bleek achteraf een keerpunt.
Ze leerde me iets simpels: draai je gedachten om. Waar ik voorheen al voor het leren tegen mezelf zei dat het toch niet ging lukken, leerde ik mezelf juist voorhouden dat ik het wel kon. En zodra de twijfel terugkwam, ‘waarom zou het nu wel lukken?’, herinnerde ik mezelf eraan dat ik hard genoeg had geleerd, en dat meer dan mijn best doen niet bestaat. Die gedachten gaven me houvast om door te leren en om rustig te blijven tijdens de toets zelf. Ik gaf de moed niet op. En het werkte: ik haalde de eerste keer dat ik dit toepaste meteen een voldoende.
Wat me het meest is bijgebleven, is een simpele oefening: alle redenen opschrijven waarom het je wél gaat lukken. Samen met haar selecteerde ik de sterkste, en die zinnen werden mijn persoonlijke mantra voor elk moment dat de twijfel toesloeg.
Herken je dit? Probeer die oefening dan zelf. Het went, zolang je positief blijft denken. En kijk eens waar ik nu sta: mijn HAVO-diploma op zak, mijn rijbewijs, mijn HBO-diploma erbij, en mijn eigen blog als fulltime baan. ;)
7 tips om faalangst te overwinnen
Dit zijn de faalangst tips die jaren later nog steeds werken voor mij:
- Herken je patroon. Schrijf op wanneer faalangst opspeelt en welke gedachten daarbij horen. Zodra je het patroon kent, kun je het eerder doorbreken.
- Draai negatieve gedachten om. Vervang “dit gaat mislukken” door iets realistischers, zoals “ik heb me voorbereid en ik doe wat ik kan.” Positief denken werkt niet als je jezelf iets wijsmaakt, maar wel als je jezelf herinnert aan wat je al hebt gedaan.
- Maak een lijst met redenen waarom het je gaat lukken. Precies zoals mijn psychologe me liet doen. Kies de sterkste eruit en gebruik ze als anker op het moment dat de twijfel toeslaat.
- Adem bewust, vlak voordat het spannend wordt. Een paar rustige, diepe ademhalingen kalmeren je zenuwstelsel en geven je hoofd de ruimte om helder te blijven denken. Ik deed dit altijd eventjes net als ik het toetsblaadje voor mijn neus geschoven kreeg.
- Bereid je voor, maar wees ook mild voor jezelf. Een goede voorbereiding geeft je iets reëels om op terug te vallen. Maar één mindere toets of gesprek zegt niets over wie je bent.
- Zoek hulp als de angst je echt in de weg zit. Praten met een psycholoog hoeft geen grote stap te zijn. Voor mij was het de plek waar ik voor het eerst onder woorden bracht wat er speelde, en waar ik tools kreeg om er zelf mee verder te kunnen.
Twijfel je of dit iets voor jou is? Via BetterHelp kun je een gesprek aangaan met een ervaren psycholoog die je hierbij kan helpen. Met deze link ontvang je 10% korting op je eerste maand. - Praat erover met mensen om je heen. Familie of vrienden zien vaak scherper dan jijzelf wat je al kunt, en kunnen je precies op het juiste moment een zetje geven.
Heb ik faalangst echt overwonnen?
Nu ik wat ouder ben heb ik natuurlijk wat minder te maken met spannende toetsen of examens. Ik merk dat het er op bepaalde vlakken nog steeds is, zoals binnen mijn eigen bedrijf, maar dat het verschil echt enorm is. Ik heb gemerkt dat dezelfde techniek me natuurlijk door de jaren heen wel heeft geholpen om mooie resultaten te behalen, waardoor ik daar ook geregeld nog naar terug grijp, evenals het advies vragen aan mensen in mijn omgeving.
Ik merk dat positief denken je op de lange termijn altijd verder brengt dan je op het moment zelf zou verwachten. Door hiermee te blijven oefenen, sta ik inmiddels een stuk steviger in mijn schoenen en dat wens ik iedereen toe die hetzelfde meemaakt.